КЕМ НИСЕК ФЕКЕРЛӘЙ

– И-и-и,ғүме-е-ер,тигәндәрең...Бына,улым,һиндәхәҙер институтҡаиндең,кешебулыпкитерһең,Аллабойорһа.Минҡартайҙыминде,насарайҙым,ниҡолаҡишетмәй,никүҙҙәрхөрт, аяҡтарҙыңсәфсимрәтеюҡ,ҡартлыҡтигәнеңбөтәкәрҙеалаикән.Миндәберваҡытарғыяҡҡакитепбарырмын,былайбул­һаоҙаҡйәшәпбулмаҫ... – Бығаҡаршыейәне:

– Яңы етмешен тултырғанкешехәҙерҡарттаррәтенә инмәй.Һин әлеминеңинституттыбөтөргәнде,өйләнгәнде күреп,балаларымды, һөйөпултырырғатейеш, –типҡаршытөшкән.

ИкенсеваҡытМәүәҡарсыҡауылдағыейәне Иреккәләошоһүҙҙәрен әйткән.

Егетэскәнсынаяғынҡуйыпторғанда:

– Дә-ә-ә-ә,ҡәртинәй,ашағанынашағанһың,эскәненэскәнһең, ҡарттаршулайяйлапшылаинде, –типәйтепҡуйған.Унан: –Быныһиндә,миндәуйлапсығармаған–тормошхәҡиҡәте,тип, атаһынанйышишеткәнһүҙменәнфекерен төйнәгән.

Мәймүнә менән мәрйә

ҒаязменәнМәймүнәМәскәүгәкилептөшкән.Ғаязурыҫ­сабелә,Мәймүнә– юҡ.Ауылдандасығыпйөрөгәнебулманы, мәктәптәләуҡыуменән"борсағыбешмәне". Шулайҙа"ладны,ыспасибо,кәнишнә,хорошо"кеүекһүҙҙәрҙе һупалай.

ҠыҙыухолоҡлоҒаязвокзалданшәп-шәпбаҫыпсығыпта киткән.Бисәһеуныңартынан күҙяҙҙырмаҫҡатырышыпашыға торғас, бермәрйәнеңүксәһенәбаҫыпҡуйған.Тегеһеасыуланыпартына әйләнеүгә,Мәймүнәэйеләбирепбыныңтөртөлгәнүксәһенә"лас"итептиҙгенәтөкөрөптәебәргән. Етмәһә, ауылдағыырым-ғәҙәттетотоп,үксәгәҡарап:"Минтүгелшайтантөкөрҙө, тьфү-тьфү...”типҡабатлайикән.Мәрйә:

– Наногунаступаешь,даещеплюешься.Тычтоведьма?— типбөйөрөнәтаяныпалдынабаҫҡан.

Мәймүнәләаптыраптормаған,һүҙбайлығынанкәрәклеяуабын"тартып"сығарған:

— Кәнишнә!

— Атыменяиспортитьхочешь! — тип шаулайти тегеһе. — Сейчасмилициюпозову!

Мәймүнәаптырамай ғына:

– Хорошо! —тип"сәпәй"тегеңә. ӘгәрҙәҡатынынэҙләпҒаязкиреәйләнмәһә,эштеңнименәнтамамланырыбилдәһеҙ булыр ине.Матурҡиәфәтлеирһәйбәткенәитеп мәсьәләнетөшөндөрөпбиргәс,мәрйәләтыныслана.Хаттабыларға эйәрепберниҡәҙәратлаптабара.

Бербаланыңтелесығыпҡынакилгәнсағы икән.Әсәһе шәфҡәт туташыбулыпэшләгән.Эшенәнҡайтһа,бихисапдонъяэшенә суматорғанбулған.Берәйетдиризыҡәҙерләгәнсе,балағаҙур касағаһөтҡойоп,уғаикмәктурапбирепашатыпалған.Атай кеше мәктәптәэшләгән,уҡытыусылыҡэшенәнбушағандаяҙышыу менәндә булышырғаяратҡан.

Ата-әсәһеэштәсаҡтаҡыҙсыҡтыкүршеторғанҒиҙҙинисаҡар­сыҡменәнАтаубабайҡарайикән.

Шулайбылбаланыңәсәһеэшенәнйүгерепҡайтаһалғанда, ҡыҙыҡайҙыалыпҡайтыпалдынаһөт,икмәкҡуйған.Икенсеәйләнгәндәтурапашатырмын,тип,өйэштәременәнбулышыпкитеп,быны онотопебәргән.

Бәләкәйбаланыңикмәктеҡайырыпашайбелмәйторғансағы булғанға,көтөптикултыраикән.Шаҡтайғынаваҡытүткәс,ишектәнпортфеленкүтәргәнатаһыкүренгән.Атаһынкүреүгәбала:

– Һөтөкәйгәәпәкәйтур-рапбир-мәйҙәр-р! –типхәлентөшөндөргән.

Бығасатикһүҙҙәрәйтеүһәмуларҙыүҙләштереүстадияһында ғынабулғанбаланыңһөйләмхәтлемһөйләмтөҙөүенәшаҡ ҡатҡанатайкеше,ҡолағыишеткәндетағыҡабатлатҡыһыкилеп, сабыйын иркәләп һөйәлә:

– Йә,ҡыҙым,һиңәиғтибарюҡмы,ҡабатлаәле,нитинең? – типһорай.

Балааҫҡыирененҡымтыйҙаатаһынаикмәгенһуҙып:

– Тура!—типбергенәһүҙәйтәләҡуя.

Былуның,дауайкүпһөйләнепторма,минетуйындыр,тиеүен аңлатҡан. Ошо юлдарҙың авторы булған был бала.

Өсполковникһәмберҡаҙы

Йыраҡтағы берҙур ҡалалағүмер итеүсе ағаһыБашҡортостандағыһеңлеһенетмешйәшлектантанаһынаүҙенә ҡунаҡҡасаҡырған. Тегеһеиндениндәйбүләк, күстәнәстәр алайымикән,типуйға ҡалған.Бүләгентапҡан.Шунанөйрәктәалырға ниәтләп, баҙарғакиткән.Итһатҡанерҙәбикяҡшыйылҡы итеһатыпятҡанда­рынабайлаған."Ҡайҙаәле,минбығаҡаҙылаэшләпалыпбара­йым"тип,ҡабырға ите,эсәкалыпҡайтҡан.

Өйҙәиттеял-ялитептаҫмалағанда,тураҡлап,тоҙ,һарымһаҡҡушып,бертәүлекэмальһауыттатотҡан.Унанһуңйыуан"тәгәрмәстең"тышын төйөлгәнһарымһаҡменәнһылағанда, тағыбертәүлеккәһалҡыныраҡергәҡуйып торған.

Еңгәһемәрхүмбулғанғакүрә,ярҙамлашырғакәрәклектекүҙ уңындатотоп,әйтелгәнкөндәналдараҡ,икекөнлөкпоездюлы үтеп,барыпеткәнһеңлекешеағаларыөйөнә.

Сумкананбер-берартлыөҫтәлгәменепятҡанөйрәк,бөккән, сәк-сәктәрартынаняҡтығасыҡҡанһәлмәкҡаҙыныҡулынаалып, ағаһыкиленеменәнулына:

– Был–иттултырылғанмиллиризыҡ,деликатес.Уныфәҡәт хөрмәтлекешегәһәмбикособыйосраҡтағынаҡуялар,–типтөшөн­дөргән.

–А-а,домашняяколбаса!–типаңлағандарынбелдергәнярым урыҫулыменәнтотошурыҫкилене.

– Ҡаҙытипаталаул, –тигәнэсебошопкиткәнапайҙары.– Уныңтәмеләүҙенсәлекле,колбасарәтенәҡуйыпбулмай.Ярар, аҙаҡашағас,үҙегеҙҙәаңларһығыҙ.

Юбилярхөрмәтенәҡунаҡөҫтәлеәҙерлегеығы-зығыһындаҡаҙы икенсеһыуытҡыстаонотолопҡалған. Ҡайтыпкитералдынанһеңлекешемагазин-баҙартирәһендә йөрөпсығырғабула.Күпмелерваҡыттанкүтәренеп өйгәҡайта.

Кухнялахәрбикейемлеикеирменәнағаһыбайрамитепултыралар икән.Танышбулмағанирҙәрҡатын-ҡыҙкухнялакүренеү менәншартбаҫып:

– Полковникфәлән-фәләновтар, –типҡулынүбептанышҡандарҙа, –юбилярҙыҡотларғакилдек,һеҙҙеңдәҡушылыуығыҙҙыкөтәбеҙ.Ғөмүмән,хәҙер беҙһеҙҙеңҡарамаҡта,какиебудутуказания?! – типсатнатыпөҙөп-өҙөпрапортбиргәндәр.

Былмөхитәһелдәренеңҡылыҡтарынаөйрәнепбөткәнҡатын ҡулынғынаһелтәйҙә:

– Вольно, –ти. –Мероприятиепродолжается.

Ҡатындыңкүңеленкүреүниәтенәнмелер,быларкиңйылмайышып:

– Һеҙҙеңкүстәнәсегеҙҙеашапултырабыҙ, –тиҙәр.

Яҡшылапҡараһа,тәрилкәләтип-тигеҙгенәитепкиҫепһалынғантуңҡаҙытүңәрәктәренкүрәбыл: уларҙыңҡаҙанғакермәгәнлегенаңлай.

– Ә-ә-ә, –тиергәгенәхәлеетә. Ҡатындыңкүҙҙәрен ҙурайтып,шаҡҡатҡанынкүргәнируҙамандарысәнскеләренәтағы лаберәрҙеэлепауыҙҙарынаоҙата. "Ой,ярамайбылкилеш”тиер­гәхәҙерһуң.Инденисауағынаемерепөлгөргәндәр,бөлдөр­гәндәрэште,әфәнделәр.Ағайниуйлапэшләнеикән.Дә-ә-ә,проблема.Ағайҡаҙынынисек итепөҫтәлгәбирергәкәрәгенҡайҙанғынабелһен,индеетенсе кластануҡырғатипситкәсығыпкиткәнкеше. Өйҙәторғанында ла,малайкеше,тышҡыһалҡынданиндерептурапашатҡандығына хәтеренәһалыпҡалғандыркүпбулһа", –типуйланаҡатын.

Шунанбыларҙан:

– Йә, нисек һуң? – тип һорай.

Тегеләр өсәүһе бер юлы баш бармаҡтарын күтәрә.

Ағаһы шунда былай тип ҡуя:

– Әмин бала саҡты хәтерләнем. Әсәй тыштан индерер, ә атай ҡаҙыны салғы бәке менән телеп һалыр ине. Их-ма! Әммә шуныһы: ул саҡта ашаған ҡаҙы тәме башҡасараҡ, икенсерәк ине кеүек... Үпкәләп ҡуйма тағы, яңылышамдыр. Сөнки бала ваҡыт та ҡатыҡ та ҡаймаҡ һымаҡ була,– тип ағаһы сәнскеһен икенсе түңәрәккә йүнәлткән.

Икенсе көндө генә һеңлеһе эште төшөндөрә. Рәхәтләнеп көлөшөп туҡтағас:

– Тегеләргә шылтыратып белеш әле:эстәре китеп, интегеп ятмайҙармы икән,– тип үтенә.

Ике инстанция менән дә һөйләшепалғас:

– Тыныслан, һеңлем, порядок!– тигән ағаһы. – Бисәләренә ҡайтҡас, ғүмерҙә лә бындайҙы ашағаныбыҙ булманы, тип маҡта­ғандар. Улары һинән рецепт һорай.

https://shonkar.rbsmi.ru/articles/k-l-m-st-r/kem-nisek-fekerl-y/