Новости
25 Декабрь 2019, 12:55

Балалар милек килешеүҙәрендә ҡатнаша аламы?

Хәүефһеҙлек сараларын күреү фарыз.Өлкәндәр кеүек үк, балалар ҙа күсемһеҙ мөлкәт хужаһы булараҡ, уны һатыу, һатып алыу, алмаштырыу мөмкинлегенә эйә, әммә бындай килешеүҙәрҙең етди үҙенсәлектәре лә юҡ түгел. Улар нимәнән ғибәрәт? Бәлиғ булмаған балаға яҙылған фатирҙы һатҡанда хәүефһеҙлекте нисек тәьмин итергә?

Ошо һәм башҡа һорауҙарға “Росреестр”ҙың Башҡортостан идаралығындағы торлаҡ тәғәйенләнешендәге күсемһеҙ милек объекттарын теркәү бүлеге начальнигы урынбаҫары Лилиә ХАНТИМЕРОВА яуап бирҙе.

– Бала нисә йәштән бәлиғ булған тип иҫәпләнә һәм күсемһеҙ милеккә бәйле килешеү төҙөй ала?
– Рәсәй ҡануниәтенә ярашлы, балаға 18 йәш тулыу менән ул бәлиғ булған тип таныла һәм тап ошо йәштән тулыһынса юридик хоҡуҡлы тип иҫәпләнеп, күсемһеҙ милеккә бәйле киле­шеүҙе үҙаллы төҙөй ала.

Шул уҡ ваҡытта гражданлыҡ хоҡуғы бәлиғ булмағандарҙы ике төркөмгә бүлеп ҡарай: 14 йәше тулмағандар (кесе йәштә­геләр) һәм 14 – 18 йәшлек­тәр. Икенсе категория тәүгеһенән гражданлыҡ-хоҡуҡи килешеүҙәр төҙө­гәндә киңерәк хоҡуҡҡа эйә булыуы менән айырыла. 14 – 18 йәшлектәр, Рәсәй Федера­ция­һының Гражданлыҡ кодексына ярашлы, юридик хоҡуҡҡа өлөшләтә эйә һәм килешеү төҙөгәндә уларға ярайһы уҡ киң азатлыҡтар бирелә. Ошо төр­көмгә ингән үҫмерҙәр үҙаллы договор төҙөй, документтарға ҡул ҡуя ала, әммә был ғәмәл­дәрҙең барыһы ла ата-әсәнең йәки башҡа законлы вәкилдәр­ҙең яҙма ризалығы менән башҡарыла.

Кесе йәштәге граждандарҙың бындай хоҡуғы юҡ. Улар өсөн килешеүҙәрҙә ата-әсәләр йәки бүтән законлы вә­килдәр ҡатна­ша. Шул уҡ ваҡытта 18 йәше тулмаған үҫмер ҙә эмансипация йәки никахҡа инеү һөҙөмтәһендә суд тарафынан тулыһынса юридик хоҡуҡлы тип таныла ала.

– Бала ҡатнашлығындағы киле­шеүҙе төҙөгәндә иң элек уның законлы вәкилен һәм был вәкил­лекте иҫбатлаған документтарҙы асыҡларға кәрәктер…
– Бәлиғ булмаған баланың законлы вәкилдәре – ата-әсә йәки уны тәрбиәгә алған кеше­ләр. Ата-әсә, тәрбиәгә алыусылар булмаһа, шулай уҡ үҫмер ниндәйҙер сәбәп арҡаһында ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡал­һа, мәҫәлән, суд уларҙы ата-әсә хоҡуғынан мәхрүм итһә, йәки был кешеләр балаһын тәр­биәләүҙән баш тартһа, законлы вәкил итеп кескәй граждандар өсөн – опекун, 14-18 йәшлектәр өсөн попечитель тәғәйенләнә. Был кешеләр бала исеменән һәм уларҙың мәнфәғәтендә юридик әһәмиәтле ғәмәлдәрҙе башҡара.

Законлы вәкилдәр вәкәләт­тәрен тейешле документтар менән раҫлай: ата-әсәләр – паспорт һәм баланың тыуыу таныҡлығын, тәрбиәгә алыусылар иһә – баланы уллыҡҡа алыу тураһындағы таныҡлыҡ, опекундар һәм попечител­дәр урындағы үҙидара органдары биргән документтарҙы тәҡдим итә. Бала аҫрауға алған ғаиләлә тәрбиә­ләнһә, опека һәм попечителлек органдарынан алынған ошо туралағы документ тапшырыла.

Әгәр үҫмер етем һәм ата-әсә ҡара­уынан мәхрүм ҡалған балалар өсөн тәғәйенләнгән дәү­ләт учреждение­һында йәшәһә, был учреждение етәк­сеһе уның опекуны булып тора һәм вәкә­ләтле органдың баланы ошо учреждениеға урынлаштырыу тураһын­дағы ҡарары нигеҙендә кескәй граждан исеменән һәм уның мәнфәғәтендә эш итә. Башҡа кеше учреждение исеме­нән эш итеү вәкәләттәрен раҫ­лаған ышаныс ҡағыҙы тәҡдим итергә тейеш.

Шулай итеп, күсемһеҙ милек объекттарына бәйле хоҡуҡтарҙы һәм килешеүҙәрҙе дәүләт тер­кәүен һорап мөрәжәғәт иткәндә, 14 йәшкә тиклемге бәлиғ бул­мағандар исеменән ғаризаны һәм башҡа тейешле документ­тарҙы уларҙың законлы вәкил­дәре тапшыра, килешеүҙәргә лә улар ҡул ҡуя. 14 – 18 йәшлек үҫмерҙәр иһә, законлы вәкил­дәренең яҙма ризалығы менән, килешеүгә үҙаллы ҡул ҡуя, хоҡуҡтарҙы дәүләт теркәүенә ғаризаны, башҡа документтарҙы ла үҙаллы тапшыра.
Тағы ла бер мөһим мәлгә иғтибар итергә кәрәк: ғәмәлдәге ҡануниәткә ярашлы, бәлиғ бул­маған баланың күсемһеҙ мөл­кәтен тартып алыу буйынса килешеүҙәр мотлаҡ нотариаль раҫланырға тейеш.

– Нотариус аша килешеү төҙөү мотлаҡ булғанда опека һәм попечителлек орган­дарының риза­лығын алыр­ға кәрәкме?
– Күсемһеҙ милеккә бәйле килешеү төҙөгәндә опека һәм попечителлек органдарының ризалығы һәр саҡ мотлаҡ кәрәк. Нотариус аша килешеү төҙө­гәндә лә был талап үтәлергә тейеш.

– Күсемһеҙ милеккә бәйле килешеүҙәр буйынса тағы ла нин­дәй осраҡтарҙа опека һәм попечителлек органдарынан рөхсәт кәрәк?
– Бәлиғ булмаған баланың мөлкәтен тартып алғанда йәки ҡуртымға, түләү­һеҙ файҙала­ныуға биргәндә, залогка һалған­да; бәлиғ булмаған бала хоҡу­ғынан, шул иҫәптән милек хоҡу­ғындағы өлөштө өҫтөнлөклө һатып алыу хоҡуғынан, хосуси­лаштырыуҙа ҡат­нашыуҙан, мираҫтан баш тарт­ҡан­да; баланың мөлкәтен бүлгәндә; кескәй граждан эйә булған мөлкәттең кәмеүенә килтергән башҡа килешеүҙәрҙә.

– Ата-әсәһе менән бергә йәшә­гән бәлиғ булмаған йәштәге бала, фатир милек­селәре иҫәбенә инде­рел­мәһә, был фатирҙы һатыу өсөн опека органының ризалығы кәрәкме?
– Милексе хоҡуғынан фай­ҙаланыусы хоҡуғын айыра белергә кәрәк. Беренсе осраҡта бала килешеүҙә ҡатнашыусы булып тора, шуға ла опека органынан рөхсәт кәрәк. Икенсе­һендә – ул киле­шеү­ҙә ҡат­нашмай, әммә “өсөнсө берә­мек”тәр категорияһына ҡарай, йәғ­ни фатирға бәйле килешеү төҙөгәндә уның хоҡуҡтарына ҡағылыуҙары ихтимал. Бала ата-әсәһеҙ ҡалғанда һәм (йәки) опекаға, попечителлеккә би­релгәндә генә, опека органынан рөхсәт ҡағыҙы талап ителә. Был осраҡта баланың хоҡуғы бо­ҙолоуы, уның торлаҡһыҙ ҡалыу хәүефе бар, сөнки фатирҙы һатҡанда унда теркәлгән кешеләрҙең барыһы ла иҫәптән төшөрөлә.

– Бәлиғ булмағандар ҡатнаш­лығындағы күсемһеҙ милек килешеүҙәренең тағы ла ниндәй үҙенсәлектәре бар?
– Рәсәй ҡануниәтендә бәлиғ булмағандар ҡатнашлығындағы ҡайһы бер милек килешеүҙәре тыйыла. Рәсәй Гражданлыҡ кодексының 37-се статьяһын­дағы 3-сө пунктҡа айырым иғтибар бирергә кәрәк. Унда билдәләнеүенсә, опекун, попечитель, уларҙың хәләл ефет­тәре һәм яҡын туғандары, аҫрауға алған балаға мөлкәтте бүләк итеү йәки түләүһеҙ файҙаланыуға биреү осраҡта­рынан тыш, уларға бәйле ки­лешеү төҙөргә, шулай уҡ аҫрауға алған бәлиғ булмаған бала менән опекундың йәки попечи­телдең хәләл ефете йә иһә яҡын туғандары араһында килешеү төҙөгәндә, суд эштәрен алып барғанда, ошо бала мәнфәғәт­тәрен сағыл­дырырға хоҡуҡһыҙ.

Тимәк, бәлиғ булмағандар менән уларҙың законлы вәкил­дәре араһын­дағы түләүле ки­лешеүҙәр тыйыла. Ошо нормаға ярашлы, законлы вәкилдәр (йәки уларҙың туғандары) балаға күсемһеҙ милкен (йә иһә дөйөм милек хоҡуғындағы өлөшөн) бүләк итә, йәғни түләүһеҙ килешеүҙәр генә төҙөй ала.

Йәнә бер тыйыу – Рәсәй Федера­ция­һы Гражданлыҡ кодексының 575-се статьяһына ярашлы, законлы вә­килдәр кесе йәштәгеләр исеменән теге йәки был мөлкәтте бүләк итә алмай, баланың мөлкәт хоҡуғын түләүһеҙ кәметеү ҙә рөхсәт ителмәй. Күсемһеҙ милек буйынса килешеү төҙөү өлкә­һендә балаға ҡағылған тағы ла бер хәүеф бар. Ул әсәлек капиталына бәйле.

– Фатир һатып алғанда, әсәлек капиталының ҡулла­ны­лыуын йәки ҡулланыл­ма­уын нисек тикшерергә була?
– Фатир әсәлек капиталы аҡсаһын файҙаланып һатып алынһа, сертификат хужаһы милекселәр иҫәбенә хәләл ефетен һәм бөтә балаларын инде­рергә тейеш. Әгәр быны эш­ләмәһә, әсәлек капиталы тураһындағы законды һәм бәлиғ булмағандарҙың хоҡуғын боҙ­ған. Прокуратура, опека органдары йәки Пенсия фонды судҡа мөрәжәғәт итә ала. Әйткәндәй, һатып алынған фа­тирҙа өлөш сыҡмаған өсөн үпкәләгән ир ҙә дәғүә белдерергә хоҡуҡлы. Шуға әсәлек капиталы аҡсаһын фай­ҙа­ланғанда ошондай хәлдәрҙе алдан күҙалларға кәрәк.

– Тағы ла ниндәй кәңә­шегеҙ бар?
– Теге йәки был килешеүҙе төҙө­гәндә ҡануниәттә бәлиғ булмағандар ҡатнашлығындағы килешеүҙәрҙе ғәмәлгә яраҡһыҙ тип таныу өсөн бер нисә нигеҙ барлығын хәтерҙә тотоу шарт. Улар – 14 йәше тулмаған бала менән килешеү төҙөү; ата-әсәнең йәки тәрбиәгә алыусы­ның яҙма ризалығы булмай тороп, 14 – 18 йәшлек үҫмерҙәр менән килешеү төҙөү; әсәлек капиталы тураһындағы законды боҙоу.

Күсемһеҙ милеккә бәйле ғәмәлдәрҙе башҡарғанда, хә­үефһеҙлек сараһын күрергә, документтарҙы ентекле тикше­рергә кәрәк. Бәлиғ булмағандар ҡатнашлығындағы килешеү­ҙәрҙә билдәле бер сикләүҙәрҙең булыуын һәр саҡ иҫәпкә алыу фарыз. Законға ярашлы, киле­шеү төҙөү өсөн законлы вәкил­дең яҙма ризалығы, опека һәм попечителлек органының рөхсә­те кәрәк икән, был документ­тарҙы мотлаҡ талап итегеҙ. Документтарҙы алдап тулты­рыуҙан һаҡланыу өсөн был органдарға үҙегеҙ барып, бәлиғ булмағандың законлы вәкил­дәре тураһында ентекле мәғ­лүмәтте алыу мөмкинлеге бар. Онотмағыҙ: закон талаптарына яуап бирмәгән килешеү ғәмәлгә яраҡһыҙ тип таныла, уны теркәүҙән баш тартасаҡтар.


Автор: Лилиә ДӘҮЛӘТБӘКОВА әҙерләне
Читайте нас